بهینه سازی ترمواکونومیک و اگزرژو اکونومیک بویلربازیاب حرارت سیکل ترکیبی و سیستم …

که در این رابطه زیروندهای i و e به ترتیب نشان دهنده جریانهای ورودی و خروجی میباشند. در حالتیکه انتقال حرارت در فشار ثابت انجام میگیرد رابطهی (۳-۲۵) به رابطهی زیر ساده میشود:

(۳-۲۶)

رابطهی (۳-۲۴) نشان میدهد که اختلاف بین دماهای ترمودینامیکی متوسط دو جریان () معیاری برای تخریب اگزرژی میباشد. نامتناسب بودن نرخ ظرفیت حرارتی دو جریان: و همچنین اختلاف دمای کمینه محدود (ΔTmin = T3 – T2در شکل ۳-۲) علل ناکارآمدیهای ترمودینامیکی میباشند.
در مبدلهای حرارتی باید از کنار هم قراردادن جریانهایی که نرخ ظرفیت حرارتی آنها بسیار متفاوت از یکدیگر میباشد اجتناب گردد. همچنین با توجه به رابطهی (۳-۲۴) میتوان گفت که به ازای اختلاف دمای ثابت هر چه سطح دماهای پایین تر باشد بازگشت ناپذیری و تخریب اگزرژی ناشی از انتقال حرارت بین دو جریان بیشتر خواهد شد.
نرخ تخریب اگزرژی بواسطه اصطکاک بوسیله رابطه زیر محاسبه میگردد:

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت  fotka.ir  مراجعه نمایید.

(۳-۲۷)

که در رابطه فوق Ta دمای متوسط ترمودینامیکی سیال کاری و افت هد میباشد.
تاثیر اصطکاک در دبیهای جرمی زیاد و دماهای پایین شدیدتر است. اگرچه تخریب اگزرژی بواسطه اصطکاک در سیستمهای حرارتی معمولاً از درجهی دوم اهمیت برخوردار میباشد ولی هزینههای مرتبط با این تخریب اگزرژی ممکن است چشمگیر باشد.
از آنجایی که هزینه واحد توان الکتریکی یا مکانیکی که برای تغذیه پمپ، کمپرسور یا فن احتیاج میباشد، بطور قابل توجهی از هزینه واحد یک سوخت فسیلی بیشتر میباشد بنابراین هر واحد تخریب اگزرژی بواسطه اتلاف اصطکاکی نسبتا گرانتر خواهد بود.
مثالهایی برای اتلاف اگزرژی عبارتند از: انتقال حرارت به محیط (اتلاف حرارتی)، اتلاف یا پراکندگی انرژی جنبشی گازهای خروجی و بازگشت ناپذیری بواسطه ترکیب گازهای خروجی با هوای محیط.
رهنمودهایی برای بهبود مصرف منابع انرژی از طریق کاهش منابع ناکارآمدی ترمودینامیکی حرارتی بوسیلهی Bejan, Moran, Tsatsaronis و Sama ارائه شده اند. هر چند کاربرد اصلی تحلیل اگزرژی برای ارزیابی یک سیستم در قالب یک تحلیل ترمواکونومیکی مطرح میگردد که نه تنها ناکارآمدیها را در نظر میگیرد بلکه هزینههای مرتبط با این ناکارآمدیها و همچنین هزینههای سرمایه گذاری مورد نیاز برای کاهش این ناکارآمدیها را نیز لحاظ میکند.
۳-۲-۳ متغیرهای اگزرژتیک
ارزیابی عملکرد و بهینه سازی طراحی سیستمهای حرارتی نیازمند به تعیین راندمان اگزرژتیک و یک روش مناسب تعیین هزینهی برای هر یک از اجزای سیستم میباشد. راندمان اگزرژتیک برای یک جز بصورت نسبت بین محصول و سوخت تعریف میگردد. محصول و سوخت یک جزء با در نظرگرفتن نتیجه مطلوبی که بوسیله آن جز تولید میگردد و همچنین منابعی که برای تولید آن نتیجه صرف میگردند، تعیین میشوند.

(۳-۲۸)

راندمان اگزرژتیک در صورتیکه به گونه ای مناسب تعریف شده باشد، تنها متغیری است که بدون هیچ گونه ابهامی خصوصیات عملکردی یک جز را از دیدگاه ترمودینامیکی مشخص میسازد. جدول (۳-۱) نحوه تعریف سوخت و محصول را برای بعضی از اجزای منتخب در سیستمهای حرارتی و در حالت کارکرد پایدار نشان میدهد.
نرخ تخریب اگزرژی در جز k ام یک سیستم بوسیله رابطهی زیر تعیین میگردد:

مطالعه و رتبه بندی میزان تاثیر عوامل موثر بر خلاقیت کارکنان بر …

۲- ارتباط دادن جوهره ی بدست آمده با موضوع غیر مرتبط (ساختن وضعیت مشابه )
۳- کشف راه حلهایی برای موضوع مشابه (راه حلهای مشابه )
۴- تلاش برای تبدیل راه حلهای بدست آمده به راه حلهای نهایی برای مشکل
۲-۹-۱۷- تکنیک شش کلاه فکری :
مبدأ این تکنیک دکتر ادوارد دوبونو[۴۸] است. بطور کلی این تکنیک شش جنبه یا سبک فکری را تعریف کرده و برای هرکـدام کلاه رنگ خاصی را بعنوان سمبل تعیین می‌نماید تا بوسیله آن بتوان بطور روشــن و سریع از سبک فکری (گرایش- حالت- احساس- فکر- موضع- نگرش) خود، آگاه شد آنرا تغییر داد یا به دیگران اعلام نمود و از سبک فکری دیگران نیز آگاه شد. البته با کمی دقت در اصطلاح « کلاه خودت را قاضی کن » متوجه می‌شویم که به نوعی چنین روشی در فرهنگ ایرانی- اسلامی وجود داشته است. در این تکنیک رنگ کلاه متناسب با سبک فکری مربوطه است.
– کلاه سفید: سفید رنگ خنثی و منفعل است. کلاه سفید با موضوعات و شکل‌های انفعالی سر و کار دارد. واقعیتها بدون هیچ گونه قضاوتی مورد جستجو قرار می‌گیرد.
ـ کلاه سرخ: سرخ نشانه خشم، شور و هیجان است. بینش هیجانی و جنبه های احساسی و غیر استدلالی ابزار مناسبی برای بیرون ریختن احساسات است.
ـ کلاه سیاه : نشانه منفی نگری و افسردگی است. بیانگر جنبه‌های منفی و بد بینانه است.
ـ کلاه زرد : زرد نشانه آفتاب و مثبت است. جنبه های مثبت و خوش بینانه.
ـ کلاه سبز : نشانه رویش و باروری. بیانگر خلاقیت و فکرهای نو است.
ـ کلاه آبی : سردی و آسمان . برنامه ریزی و ساماندهی کلاه نظارت و استفاده از بقیه کلاه هاست.
تغییر احساس زاویه دید سبک فکری و نگرش در بازی با کلاه‌ها موجب آن می‌شود تا به فکر خود مسلط شده و چیزهایی را که می‌خواهیم فرا خوانیم. علاوه بر این چون فکر با رنگ کلاه عوض می‌شود فشاری بر شخصیت فرد وارد نشده و فقط روش فکری عوض می‌شود و مخالفت انتقال یا موضع گیری را در گروه از بین می برد .
۲-۹-۱۸- تکنیک ارتباط اجباری[۴۹]:
بین دو گروه از پدیده‌های ارتباط اجباری ایجاد می‌کنند. اعضای جلسه برای یافتن یک رابطه بین دو زمینه‌ای که با یکدیگر مأنوس و مرتبط نیستند دست به تلاش فکری زده و در این راه به ایده‌ها و نظرات جدیدی دست می‌یابند.
۲-۹-۱۹- تکنیک گردش تخیلی- شیوه تلفیق نامتجانس‌ها[۵۰] :
ذهن آدمی به هنگام ابراز خلاقیت و ابتکار در یک حالت خاص روانی است که اگر بتوانیم آن حالت را ایجاد کنیم خلاقیت اعضای گروه را ازطریق به کارگیری یک جریان تمثیلی و استعاره‌ای به گردش تخیلی ترغیب کرد.- جلسات ۶تا۸ نفره است- یک نفر رهبری گروه را به عهده دارد. و بحث‌ها را هدایت و ایده‌های ابراز شده را ثبت می‌کند- در این جلسه فردی با نام صاحب مشکل یا مشتری نیز حضور دارد- وی مشکل یا مساله را مطرح و ایده‌های مطرح شده درباره مشکل را ارزیابی و آنها را می‌پذیرد یا رد می‌کند. – در این فن نقش؛ تجربه و دانش رهبر و مشتری بسیار مهم است.
۲-۹-۲۰- تکنیک سوالات ایده برانگیز:
سوالات در زمینه امکان جایگزینی، افزایش، کاهش، تغییر، تفویض، شبیه سازی و کاربردهای دیگر در زمینه‌های مشابه طرح شده و فرد را به سوی اندیشه‌های نو سوق می‌دهد.
۲-۹-۲۱- تکنیک تفکر موازی:
واضع این روش ادوارد دوبونو روش معمول تفکر را مانند حفر گودالی می‌داند که هرچه اطلاعات بیشتر شود این گودال عمیق‌تر می‌شود ولی تفکر موازی نگاه فرد را به نقاط جدید معطوف می‌دارد و اطلاعات و تجربه‌های جدید صرفا به اندیشه‌های قبلی افزوده نمی‌شود بلکه آنها را تغییر داده و الگو و ساختار جدیدی را ایجاد می‌کند.
شیوه‌های تفکر موازی:
۱- ایجاد یک اندیشه واسطه غیرممکن(مثال: افسانه‌های علمی تخیلی)
۲- پیوند تصادفی( مثال فال حافظ)
۳- معکوس سازی(مثال: مقاومت کارکنان یا ساختمان قدیمی سازمان- تبدیل مشکلات به نقاط قوت و توانایی‌ها)
۲-۱۰- موانع خلاقیت :
در سازمانها جلوگیری و حذف عوامل‏ بازدارنده ظهور خلاقیت از وجود و اثبات استعداد خلاقیت مهم‏تر است. مدیران با رفع موانع خلاقیت در سازمان، گام مؤثری را در جهت تبلور خلاقیت سازمانی برداشته و موجب بروز فکرهای جدید و خلاقانه خواهند شد.
عواملی که بر خلاقیت افراد در سازمان‌ها تأثیر منفی می‌گذارد:
۱- ارزیابی افراد بر مبنای انتظارات: افراد خلاق به خاطر ترس از ارزیابی عملکرد خود به راحتی نمی‌توانند فعالیت کنند. زیرا در این شرایط فقط به دنبال برآوردن انتظارات خواهند بود.
۲- نظارت و مراقبت: افراد اگر احساس کنند که در حین کار چشمانی مراقب آنهاست، کمتر خلاق خواهند بود.
۳- پاداش: اگرچه پاداش‌ها محرک‌های خوبی هستند اما ضرورتاً همیشه انگیزاننده نیستند. افراد خلاق بیشتر به دنبال رضایت درونی هستند تا پاداش‌های ملموس.
۴- رقابت: افرادی که در کارشان با دیگران در حال رقابت هستند، خلاقیت کمتری خواهند داشت.
۵- انتخاب محدود: افرادی که در انتخاب چگونگی انجام کار محدود هستند، کمتر خلاق می‌باشند.
۶- گرایش به پاداش‌های بیرونی: افرادی که به محرک‌های بیرونی همانند محرک‌های مالی، پست و مقام، نشان‌ها و ارتقاء فکر می‌کنند، خلاقیت کمتری خواهند داشت.( مقیمی،۱۳۸۵: ۱۳۲)
دکتر رضائیان موانع خلاقیت را این چنین فهرست می‌کند:
۱- فقدان اعتماد به نفس
۲- ترس از انتقاد و شکست
۳- تمایل به همرنگی با جماعت

منبع فایل کامل این پایان نامه این سایت pipaf.ir است

سامانه پژوهشی – ارزیابی کارایی رتبه بندی شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار ایران- قسمت ۷

 
(فرمول ۲-۲۶)
د) مدل رتبه بندی MAJ(Mehrabian,Alirezaie and Jahanshahloo)
با توجه به مشکلات اساسی مدل AP، محرابیان و همکاران (۱۹۹۹) مدل دیگری را جهت رتبه بندی DMUهای کارا مطرح نمودند. در مدل AP حرکت به سوی مرز در امتداد شعاعی صورت میگرفت که ممکن بود سطح پوششی PPS را قطع نکند. در این صورت مساله جواب شدنی ندارد و یا ممکن بود در فاصله بسیار دور، سطح پوششی PPS را قطع نماید. در این صورت مساله ناپایدار است. در مدل MAJ حرکت به سوی مرز در امتداد شعاع فوق الذکر صورت نمی گیرد. بلکه در امتداد موازی ورودی ها ( در ماهیت ورود ی) و به صورت حرکاتی در مسیرهای قایم و عمود بر هم و قدم های مساوی انجام می شود. برای روشن شدن مطلب فرض کنید شکل زیر نشان دهنده مرز فارل در حالت دو ورود ی- یک خروجی و پس از حذف DMUی تحت ارزیابی A باشد:
 
(شکل۲-۴)
 
 
(فرمول ۲-۲۷)
 
 
(فرمول ۲-۲۸)
مقدار تابع هدف بهینه مساله بالا به واحد اندازه گیری ورودیها بستگی دارد. برای از بین بردن این مشکل، لازم است که داده ها را نرمالیزه نماییم. دوآل مساله فوق همان فرم مضربی مدل MAJ است که به قرار زیر می باشد:
 
(فرمول ۲-۲۹) (جلودار و همکاران،۱۳۹۰)
نتیجه تحقیقات چارنز کوپر و رودز برای ارایه مدلی ریاضی برای ارزیابی عملکرد واحد های تصمیم گیری متجانس که ورودی های از یک نوع را برای تولید خروجی های همگون مورد استفاده قرار می دهند بر اساس تحقیقات فارل با ارایه مدل CCR به نتیجه رسید. با این مدل تحلیل پوششی داده ها به عنوان روشی مبتنی بر برنامه ریزی خطی مسیری جدیدی را برای ارزیابی عملکرد و محاسبه کارایی گشود. با این فرض که n واحد تصمیم گیری DMUj J=1…n از m ورودی برای تولید s خروجی استفاده می کنند کارایی واحد تصمیم گیری o=1…n، DMU0 که با صرف ورودی Xio، i=1…m، به تولید Yro، r=1…s دست یافته است چنین است:
 
(فرمول ۲-۳۰)
θ میزان کارایی واحد تصمیم گیری DMU0 که O=1…n را بدست میدهد. (دانشیان و همکاران، ۱۳۸۶)
۲-۲-۹- مزایای روش تحلیل پوششی داده ها:

  • روش تحلیل پوششی داده های تصادفی بر خلاف روش رایج ارزیابی عملکرد روشی آینده نگر است و براساس آن می توان در خصوص عملکرد آتی شرکت پیش بینی هایی انجام داد.
  • روش تحلیل پوششی داده های تصادفی ورودی ها و خروجی های شرکت را در ارزیابی عملکرد آنها ملحوظ می نماید بر خلاف روش رایج ارزیابی عملکرد که تنها بر خروجی های شرکت در ارزیابی عملکرد آنان متمرکز است.
  • از نتایج روش تحلیل پوششی داده های تصادفی می توان در برنامه ریزی بهبود عملکرد استفاده نمود این در حالی است که به دلیل تمرکز روش رایج ارزیابی بر خروجی های شرکت و نیز تحت کنترل نبودن اکثر خروجی ها امکان برنامه ریزی برای بهبود عملکرد اکثر شرکت ها با استفاده از افزایش خروجی ها وجود ندارد.
  • روش تحلیل پوششی داده های تصادفی برخلاف روش رایج ارزیابی عملکرد براستانداردهای عملکرد در خصوص هر یک از خروجی های شرکت استوار نیست و بنابراین نیاز به تغییر و بازنگری مداوم در این استانداردها نیست.

۲-۲-۱۰- ویژگیهای تحلیل پوششی داده ها:
تحلیل پوششی داده ها دارای ویژگیهای منحصر به فردی است که آنرا از سایر مدلهای کلاسیک و پارامتریک اندازه گیری کارایی متمایز می سازد. اهم این ویژگیها عبارتند از:

  • ارزیابی واقع بینانه
  • ارزیابی همزمان مجموعه عوامل
  • عدم نیاز به وزنهای از قبل تعیین شده
  • جبرانی بودن
  • ارزیابی با گرایش مرزی به جای گرایشهای مرکزی
  • تصویر کردن بهترین وضعیت عملکردی به جای وضعیت مطلوب

دانلود کامل پایان نامه در سایت pifo.ir موجود است.

مقاله – ارزیابی کارایی رتبه بندی شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار ایران- …

از آن تاریخ به بعد تمام جاهایی که مردم در آنجا خرید و فروش می کردند به بورس معروف شد البته در آن زمان این مکان ها از نظم و انظباط خاصی برخوردار نبودند و هرکس می توانست در ان جا خرید و فروش کند.اما با گذشت زمان نظم و انظباط خوبی در آن مکان ها حاکم شد به شکلی که پس از مدتی فقط بازرگانان ،صراف ها ودلال ها بودند که اجازه داشتند در این مکان ها خرید و فروش کنند.
با گذشت زمان این مکان ها به تالارهای مسقف و بزرگ تبدیل شدند و بازرگانانی که تا قبل از آن در هوای ازاد خرید و فروش می کردند،حالا دیگه برای خرید و فروش به این تالار ها می رفتند.در بیش تر منابع علمی و تاریخی زمان،اغاز بکار تالارهای مسقف بورس را بعنوان تاریخ رسمی تاسیس بورس در دنیا معرفی شده است
۲-۱-۱-شرکت سهامی:
در زمان های گذشته بازرگانان همیشه بدنبال راهی بودند تا ضرر و زیانهای احتمالی تجارتشان را کاهش دهند.شراکت راه خوبی بود که از طریق آن میتوانستند ریسک کسب و کار را کم تر کنند ،چون با شریک شدن چندنفر در یک کسب و کار، سود و زیان های احتمالی آن کسب و کار هم بین شرکا تقسیم می شود.این تجربه کم کم باعث بوجود امدن شرکت های سهامی شد ودر این شرکت ها هم هرکدام از شرکاء به نسبت سهمی که داشتند در منافع یا ضررهای احتمالی شرکت سهیم می شدند.اولین شرکت سهامی ماسکوبی نام داشت که درسال ۱۳۵۳میلادی با مشارکت عده ای از تجار در روسیه ایجاد شد.
اولین بورس اوراق جهان در قرن ۱۷ میلادی در شهر امستردام هلند تشکیل شد و کمپانی هند شرقی هم اولین شرکتی بود که سهام خودش را در آن عرضه کرد.
دومین بورس در انگلیس در اوایل قرن ۱۸ میلادی در قهوه خانه های لندن شروع شد.این فعالیت ها در سال ۱۷۷۳ میلادی و با خرید یک ساختمان مستقل توسط معامله گران وارد فصل جدید خود شد و در نهایت در سوم مارس ۱۸۰۱ میلادی بورس لندن فعالیت رسمی خودش را آغاز کرد.
سومین بورس ،یعنی بورس نیویورک که امروز یکی از بزرگترین بورس های دنیاست،در ۱۷ می ۱۷۹۲ میلادی توسط ۲۴ کارگزار بازار سهام در خیابان وال استریت نیویورک ایجاد شد.انها زیردرخت چناری دور هم جمع شدند و یک توافق نامه ای را امضا کردند که به توافق نامه درخت چنار مشهور شد.با امضای این توافق نامه فعالیت خرید و فروش که تا قبل از ان بصورت غیر رسمی زیر درخت چنار انجام می شدرسمیت پیدا کردو با این کار بورس نیویورک عملا فعالیت خود را شروع کرد.با شروع کار بورس های بزرگ جهان رفته رفته سایر کشورها هم دارای بورس شدند تا جایی که امروزه کمترین کشوری را میتوانیم پیدا کنیم که بورس نداشته باشد.
۲-۱-۲-تاریخچه تاسیس بورس اوراق بهادار در ایران
مطالعات اولیه در مورد بورس در ایران به سال ۱۳۱۵ ه.ش برمی گردد.در این سال فرد بلژیکی رات نوتر بلد پس از انجام مطالعات گسترده در مورد تاسیس بورس در ایران اساس نامه داخلی بورس را تهیه و به مسئولان ایرانی ارائه کرد.اما با توجه به شرایط آن زمان و وقوع جنگ جهانی دوم عملا موضوع بررسی و تاسیس بورس در ایران بیش از ۲۵ سال به تعویق افتاد
.تا اینکه در اواخر سال ۱۳۴۱ هیئتی از بروکسل به سرپرستی دبیرکل این بورس برای مشارکت در راه اندازی بورس ایران به کشورمان دعوت شدند و بالاخره بعد از ۴ سال در سال ۱۳۴۵ قانون تشکیل بورس اوراق بهادار در مجلس تصویب و برای اجرا از سوی وزارت اقتصاد به بانک مرکزی ابلاغ شد.حدود یکسال بعد از ابلاغ قانون تشکیل بورس اوراق بهادار در ۱۵ بهمن در سال ۱۳۴۶بورس اوراق بهادار تهران با انجام چند معامله بر روی سهام بانک توسعه صنعتی و معدنی که بزرگترین مجتمع واحدهای تولیدی و اقتصادی در آن تاریخ به شمار می امد بطور رسمی فعالیت خود را شروع کرد.
بورس اوراق بهادار باعث ایجاد محیطی مناسب به منظور بازرگانی آسان سهام فراهم وبه این ترتیب بازرگانان با سهام ودیگر اوراق بهادار به تجارت می پردازند. یکی از مسائل مهم در سرمایه گذاری، چگونگی سرمایه گذاری دربورس اوراق بهادار است وبازدهی شرکت مورد نظر نیز فاکتوری است که به سرمایه گذار در فرآیند سرمایه گذاری کمک می کند. به طور معمول مهمترین هدف در ارزیابی بازده به بهره وری در زمان گذشته شرکت ها برمی گردد. به عبارت دیگر، ازدیدگاه مدرن، فلسفه ارزیابی برتوسعه وبهبود شرکت مورد ارزیابی متمرکز است. بنابراین ارزیابی نه تنها به سرمایه گذار کمک می کند بلکه به شرکت ها و تشکیلات مورد ارزیابی آنها نیزکمک کرده وراهنمایشان می کند. اگرهدف شرکت ها افزایش سرمایه سهامداران باشد، باید معیارهای بهره وری که مطابق با ارزش افزوده دربلند مدت است وجود داشته باشند. رتبه بندی شرکت ها نقاط ضعف وقدرت شرکت ها وهمچنین فرصت ها وخطرات سرمایه گذاری درآنها رابه خوبی مشخص می کند. رتبه بندی شرکت های بورس اوراق بهادار می تواند به زمان تشکیل آنها، روش های مختلف ایجاد وشاخص های پیشنهادیشان بپردازد. چون سوددهی و وضعیت مالی شرکت ها، معیار معتبری برای ارزیابی آنهاست، دراین فرآیند بسیاراز نسبت های مالی و وضعیت مالی استفاده می شود. وضعیت مالی درهر سال مالی منتشر ودر دسترس عموم قرار می گیرد وبوسیله ی آنها آنالیز شده وبه این ترتیب وضعیت مالی شرکت ها تعیین می گردد.(نسبت مالی برگرفته از وضعیت مالی است). تقریباً درهرجنبه از بازدهی شرکت ها، نسبتی وجود دارد. این نسبت ها وسیله ی مناسبی برای آنالیزنقاط ضعف وقدرت شرکت ها

منبع فایل کامل این پایان نامه این سایت pipaf.ir است

می باشند.
۲-۲-۱-تعریف کارایی:
انسان در تمام قرون و اعصار همیشه با مشکلی به نام محدودیت و کمیابی مواجه بوده است. این محدودیت و کمیابی در تمام زمینه ها از جمله عوامل تولید و به تبع آن کالا ها و خدمات کاملا محسوس است. از این رو، کوششهای اقتصادی انسان همواره معطوف بر آن بوده که حداکثر نتیجه را با کمترین امکانات و عوامل موجود به دست آورد. از طرفی تداوم بقای بنگاه ها و سازمانها در هر نظام اقتصادی در گرو ایجاد ارزش افزوده است. برای دستیابی به این مهم تنها داشتن منابع کافی نیست، بلکه نحوه ترکیب و استفاده از منابع اهمیت به سزایی دارند که این مهم خود در گرو طرز عمل و نحوه کار در سازمانها میباشد. استفاده از ابزا رهای علمی سنجش کارایی و بهر ه وری میتواند ارائه کننده اطلاعات مفید برای مدیریت جهت تصمیم گیری به منظور بهبود شیوه های انجام فعالیت و به کارگیری منابع باشد. امروزه با وجود فضای رقابتی، سازما نها علاوه بر اینکه باید بتوانند با منابع موجود به مقدار مورد نیاز تولید کنند، بلکه باید این توانایی را داشته باشند که فرایند تولید را به گونه ای پیش ببرند که بتوانند از رقبا پیشی بگیرند تا به حیات خود ادامه دهند. به همین دلیل سازمان ها با به کارگیری رو شهایی که در جهت ارزیابی عملکردشان میباشد ضعفها و قوتها، فرصتها و تهدیدها را برای بهبود و اصلاح روشها نمایان میسازند. (افشار و همکاران، ۱۳۸۸)
ارزیابی کارایی واحدهای تولیدی، خدماتی، آموزشی و … همواره مسأله مهمی نزد مهندسان و اقتصاددانان بوده است. اینکه یک واحد چگونه از مجموعه امکاناتی که در اختیار دارد استفاده نموده و طی یک دوره مورد بررسی چگونه عملکردی داشته، سؤالی است که در حیطه ارزیابی کارایی می گنجد. (خدابخشی و بیرانوند،۱۳۹۰)
محدودیت عوامل تولید موجب گردیده است که توجه انسان به کارایی هرچه بیشتر در تمام فعالیتها و اقداماتی که به عمل می آورد به یک پدیده دائمی و مقبول نظر همگان مبدل شود. از این رو، در اقتصاد ملی هر جامعه ای کارایی و ارتقاء آن از جمله موضوعات برخوردار از اولویت قلمداد می گردد.(سبحانی و کارجو، ۱۳۹۱)
در محیط رقابتی امروز که دوام و بقای سازمان ها به کیفیت تصمیمات ذینفعان بستگی دارد ارزیابی عملکرد از اهمیت قابل توجهی برخوردار بوده و نقش مهمی در بهبود عملکرد سازمان ها خواهد داشت. ارزیابی عملکرد بایستی از چنان جامعیتی برخوردار باشد که بتواند تمامی ابعاد پیرامون مترتب بر فعالیت سازمانها را با عملکرد آنها مرتبط نموده و نقش تصمیمات مدیران در نیل به اهداف و ارتقا عملکرد آنها را منعکس نماید. (اسلامی و همکاران،۱۳۹۰)
کارایی در مفهوم عام آن به معنای درجه و کیفیت رسیدن به مجموعه اهداف مطلوب است. بنابراین یک تولید کننده در صورتی کارا خواهد بود که بتواند به کلیه اهداف تولیدی که برای او در نظر گرفته شده برسد. مفهوم کارایی عموما در سه سطح مختلف ، خرد ، سطح صنعت یا سازمان و سطح کلان به کار برده می شود. (کرد و همکاران، ۱۳۹۰)
کارایی در مفهوم عام به معنای درجه و کیفیت رسیدن به مجموعه اهداف مطلوب است. کارایی بخشی از بهره وری است و به صورت های گوناگونی تعریف می شود. ولی در یک مفهوم ساده شامل نسبت ستانده به نهاده در یک سیستم می باشد. در تعریف دیگر کارایی، به صورت نسبت حداقل هزینه ممکن به هزینه تحقق یافته برای ارائه میزان مشخص ستاده در مقایسه با سایر واحدهای موجود در آن صنعت در نظر گرفته می شود. کارایی مقیاس، کارایی فنی، کارایی تخصیصی، کارایی اقتصادی و کارایی قیمت، انواع مختلف کارایی هستند و همه آنها برای حداکثر کردن تولید با هزینه مشخص یا حداقل نمودن هزینه با سطح تولید مشخص هستند و نتیجه آنها نیز حداکثر کردن سود واحد تصمیم گیرنده است. (طحاری و همکاران، ۱۳۹۰)
مفهوم کارایی عمدتا در سه حوزه مهندسی، مدیریت و اقتصاد مطرح است . در اقتصاد ، مفهوم کارایی، همان تخصیص بهینه منابع است . هر چند که از نظر اهداف کاربرد ی، تعاریف گوناگو نی از کارایی عنوان شده است ، اما به طور کلی می توان گفت که کارایی، معرف نسبت ستادهها به نهاده ها در مقایسه با یک استاندارد مشخص است. از طرفی دیگر، در حوزه علم مدیریت علاوه بر سرمایه های فیزیکی، سرمایه های انسانی نیز به عنوان نهاده هایی مهم و تعیین کننده در نظر گرفته می شوند. لذا از آن جا که کارایی افراد – با توجه به تشویق ها و تنبیه ها- ممکن است از توان افراد نیز بیشتر و یا کمتر شود، مقدار محاسبه شده برای آن ، محدود به مرز واحد نمی شود. به عبارت دیگر می توان گفت که کارایی، بهینگی استفاده از منابع در راستای تامین اهداف کارکردی است. (عالم تبریز و همکاران، ۱۳۸۸)
۲-۲-۲ -مفهوم بهره وری:
به طور کلی بهره وری مفهومی است که برای نشان دادن نسبت برونداد به درونداد یک فرد، واحد یا سازمان به کار گرفته می شود و به بررسی رابطه بین داده ها و ستانده ها می پردازد که به صورت زیر بیان می شود:
داده / ستانده = بهره وری
(فرمول ۲-۱)
ستانده، کالای تولید شده یا خدمات ارائه شده توسط واحد اقتصادی است که می توان آن را بر حسب تولید کل یا تولید خالص یا هر دو بیان کرد. داده، شامل عواملی نظیر نیروی انسانی، مواد، انرژی، سرمایه و دیگر منابع مرتبط به بهره وری است که در جهت ایجاد ستانده مورد استفاده قرار میگیرد. از بین عوامل ذکر شده، عوامل نیروی
انسانی و سرمایه نسبت به بقیه عوامل مهمتر تلقی شده و جایگاه بهتری در تحلیل بهره وری نیز دارند.

افزایش بهره وری یک شرکت می تواند منجر به بهبود کیفیت محصول و خدمات شود و هزینه های تولید را کاهش دهد. در نتیجه سود و سهم از بازار افزایش می یابد. سهم بیشتر از بازار به رشد فروش منجر می شود که دستیابی به سطوح مختلف عملیات و فعالیتها را ممکن می سازد. با افزایش سود، اعتبار و امکانات لازم برای تحقیق و توسعه افزایش می یابد که به نوبه خود به بهبود سیستمهای تولیدی و فرایندها کمک می کند و مشوقی برای ایجاد فناوری و محصولات جدید خواهد بود. این موضوع، سوداوری درازمدت سازمان و نیز دوام آن را تضمین میکند.
بهره وری حاصل همکنشی دو عامل کارایی و اثربخشی است منظور از کارایی انجام فعالیتها با صرف حداقل منابع یا حداقل هزینه است و مقصود از اثربخشی حداکثر استفاده بهینه از مخارج و هزینه هاست و و مقصود از اثربخشی، حداکثر استفاده بهینه از مخارج و هزینه هاست. به عبارت دیگر، کارایی کار را خوب انجام دادن و اثربخشی، کار خوب را انجام دادن است و بهره وری به عنوان ترکیب این دو مفهوم یعنی کار خوب را خوب انجام دادن است. (قائمی و همکاران،۱۳۹۰)
لذا با توجه به تعاریف ارائه شده تشخیص کارایی منوط به تعریف و مقایسه با یک حد مطلوب استاندارد است و مبنای چنین حد مطلوبی می تواند به روشهای متفاوتی تعیین گردد که از جمله این روشها می توان به روش تحلیل نسبت و روش تحلیل مرزی اشاره نمود.
در روش تحلیل مرزی از مفهوم کارایی که رابطه مستقیمی بامفهوم ارزیابی عملکرد دارد استفاده شده و مرزی به عنوان مرز کارایی به وجود می آید و شعبه ها و واحدهایی که بر روی این مرز فعالیت می کنند کارا شناخته می شوند و به عبارت دیگر ، آنها بهترین عملکرد را داشته و واحدهایی که در زیر مرز کارایی فعالیت کنند به عنوان واحدهای ناکارا شناخته می شوند. در تئوری های اقتصادی برای تعیین مرز کارایی (تابع تولید ) دو روش مهم پارامتریک و ناپارامتریک وجود دارد . در رویکرد پارامتریک تعیین مرز کارایی، روشهای متفاوتی چون روش مرزی تصادفیSFA ، روش مرزی ضخیمTFA ، روش توزیع آزادDFA وجود دارد. اصولاً در تمامی این روشهای پارامتریک سعی بر آن است که با استفاده از فرضهای متفاوت، یک تابع تولید مرزی به شکل خاصی (نظیر کاب داگلاس، ترانسلوگ و .. ) با یک جمل ه خطای ترکیبی، تخمین زده شود و به این وسیله میزان ناکارایی واحد ها رابه دو دسته عوامل تصادفی و عوامل ناکارایی نسبت دهد. )ودودی و همکاران، ۱۳۸۴(
۲-۲-۳ روشهای کلی اندازه گیری کارایی:
۱٫پارامتری و ۲٫ناپارامتری
۲-۲-۳-۱ روشهای پارامتری
در روش های پارامتری که بیشتر بر پایه اصول اقتصادسنجی است و در اقتصاد مورد استفاده قرار می گیرد، ابتدا یک فرم تابعی (معمولا تابع تولید کاب– داگلاس) برای تولید در نظر گرفته می شود. لازم به ذکر است که در روش های پارامتری علاوه بر محدودیت انتخاب تابع تولید، با محدودیت های دیگری نیز روبرو هستیم:
اول اینکه واحدها باید فقط یک محصول تولیدی داشته باشند و این در حالی است که ممکن است واحدهای تحت ارزیابی چند محصولی باشند.
دوم اینکه استفاده از روش کمترین مربعات برای برآورد پارامترهای تابع تولید بیان کاملی از نقاط ممکن تولید نمی باشد. زیرا تابع تولید بیشترین تولید ممکن به ازای هر ورودی است؛ در حالی که تابع محاسبه شده از این روش بیشترین تولید ممکن را در هر ورودی به دست نمی دهد. اولین مدل تخمین به روش پارامتری در سال ۱۹۷۷ توسط ایگنز لاول و اشمیت و همچنین میوزن و وان دن بروک ارایه شد. روش های پارامتری به دو گروه کلی قطعی و تصادفی تقسیم می شوند. (بحیرایی و حامدی، ۱۳۹۱)
در روش پارامتری، تابع تصادفی تولید(SFA) را به روشهای اقتصادسنجی با استفاده از نظریه اقتصاد خرد تعیین می کنیم. این تابع رویه ای در فضای n بعدی است. با توجه به تابع تولید مرزی تصادفی بدست آمده، کارایی دیگر بنگاهها را تعیین می کنیم. برتری روش (SFA) نسبت به روشهای معمولی اقتصادسنجی در این است که در برازش تابع،نقاط متوسط در نظر گرفته نمی شود بلکه نقاط مرزی لحاظ می شود. معادله این تابع به این صورت است:
(فرمول ۲-۲)