پایان نامه با موضوع:مقایسه ی خسرو و شیرین نظامی با منظومه های هم نام با آن- قسمت 2

ناك …………………………………………………………………………………………………. 161

نتیجه گیری در مورد فرهاد ………………………………………………………………………………………………………….. 162

شخصیت های فرعی ……………………………………………………………………………………………………………………. 163

  1. مریم ………………………………………………………………………………………………………………………………………. 164

الف) مریم در خسرو و شیرین نظامی ……………………………………………………………………………………………. 164

ب) مریم در شاهنامه فردوسی ………………………………………………………………………………………………………. 164

ج) مریم در شیرین و خسرو دهلوی ……………………………………………………………………………………………… 165

  1. مهین بانو ……………………………………………………………………………………………………………………………….. 167

الف) مهین بانو در خسرو و شیرین نظامی …………………………………………………………………………………….. 167

ب) مهین بانو در شیرین و خسرو دهلوی ……………………………………………………………………………………… 167

  1. شكر و بازغه ………………………………………………………………………………………………………………………….. 169
  2. شیرویه …………………………………………………………………………………………………………………………………… 172
  3. باربد و نكیسا …………………………………………………………………………………………………………………………. 173

شبدیز – طاقدیس ……………………………………………………………………………………………………………………….. 175

الف) تخت طاقدیس ……………………………………………………………………………………………………………………. 175

شبدیز ………………………………………………………………………………………………………………………………………… 176

  1. هرمز ……………………………………………………………………………………………………………………………………… 178
  2. بزرگ امید ……………………………………………………………………………………………………………………………… 178
  3. شاپور …………………………………………………………………………………………………………………………………….. 179

نقد و بررسی حوادث داستان در دو منظومه نظامی و دهلوی …………………………………………………………… 180

نقد و بررسی شاهنامه در مقایسه با اثر نظامی …………………………………………………………………………………. 183

نقد و بررسی حوادث داستان منظومه جامی در مقایسه با منظومه ی نظامی ……………………………………….. 184

خوابهای خسرو ………………………………………………………………………………………………………………………….. 184

خوابهای زلیخا ……………………………………………………………………………………………………………………………. 185

خوابهای یوسف ………………………………………………………………………………………………………………………….. 183

نقد و بررسی حوادث داستان در دو منظومه وحشی و نظامی …………………………………………………………… 189

بخش نهم: گفتگوی در داستانها ……………………………………………………………………………………………………. 197

نقد و بررسی گفتگو ها در پنج اثر ………………………………………………………………………………………………… 198

 

بخش دهم : هنر شاعری ………………………………………………………………………………………………………………. 200

مقایسه و بررسی هنر شاعری در پنج منظومه ………………………………………………………………………………….. 201

بخش یازدهم: عنصر توصیف ……………………………………………………………………………………………………… 208

بررسی عنصر توصیف در پنج منظومه …………………………………………………………………………………………… 209

چکیده پایان نامه:

این رساله پژوهشی است در مقایسه ی خسرو شیرین نظامی با داستان خسرو وشیرین در شاهنامه ، شیرین و خسرو امیر خسرو دهلوی ،فرهاد و شیرین وحشی بافقی و یوسف وزلیخای جامی با عنوان (مقایسه ی خسرو و شیرین نظامی با منظومه های هم نام با آن)

از آنجاییکه داستان خسرو وشیرین در بین عوام رواج داشته است، شاعران بسیاری از جمله فردوسی و نظامی آنرا به نظم در آورده اند.

بعد از نظامی، شاعران بسیاری به تقلید از آثار وی برخاسته اند و شیرین و خسرو دهلوی، فرهاد و شیرین وحشی با فقی و یوسف و زلیخای جامی از نظیره های موفق برای خسرو و شیرین نظامی است.

در این پزوهش تلاش کرده ام که مقدمه ی آثار ،چکیده ی داستانها ،شخصیت ها ،حوادث داستانها،گفتارها،هنر شاعر و توصیف در این آثار را مقایسه کنیم.

امید است که مورد توجه علاقه مندان و پزوهشگران و ادب دوستان واقع گردد.

پایان نامه در یازده بخش تنظیم شده است :

بخش نخست: شرح احوال و آثار شاعران

بخش دوم : خمسه سرایی به تقلید از نظامی و مقلّدان او

بخش سوم: پیشینه ی داستان خسرو و شیرین

بخش چهارم: در باره ی خسرو وشیرین

بخش پنجم: مقایسه آغاز کتاب خسرو وشیرین با دیگر آثار

بخش ششم: مقایسه ی آغاز داستان خسرو و شیرین با دیگر آثار

بخش هفتم: چکیده ی داستان ها به روایت هر یک از شاعران

بخش هشتم: نقد و بررسی حوادث داستانها در پنج منظومه

بخش نهم: بررسی و مقایسه گفتگوها در داستان ها

بخش دهم:نقد وبررسی هنر شاعری در پنج اثر

بخش یازدهم: بررسی و مقایسه ی عنصر توصیف در پنج مثنوی

واژه های کلیدی:

مقایسه ،خسرو،شیرین،نظامی،فردوسی،دهلوی،وحشی،جامی

 

مقدمه:

ای نام تو بهترین سر آغاز بی نام تو نامه کی کنم باز

مثنوی خسرو و شیرین بی تردید یکی از شاهکارهای عشقی در ادبیات جهان است، و اشعار نظامی نیز یکی از عمیق ترین و پرمغزترین اشعاری است که در زبان فارسی درباره ی عشق سروده است.

این مثنوی (خسرو وشیرین)داستان عشق خسرو پرویز(پادشاه ساسانی)با شیرین شاهزاده ی ارمنی (برادرزاده ی بانوی ارمن) است : که نظامی آن را در بحر (مسدّس مقصور)(مفاعیلن مفاعیلن مفاعیل)یا محذوف (مفاعیلن مفاعیلن مغولن)سروده است.

داستان عشقبازیهای خسرو و شیرین از جمله داستانهای اواخر عهد ساسانی بوده و در کتابهایی مانند؛ «المحاسن دالاضداد جاحظ» ، «غرراخبار ملوک الفرس ثعالبی» ، «تاریخ بلعمی» و «شاهنامه فردوسی» نیز آمده است.

منتهی در منابع قدیمی شیرین کنیزکی ارمنی است ؛ که خسرو از زمان پدر خویش ، هرمز، به او دل بسته بوده و بعد به حرم سرای پرویز راه می یابد و همسر محبوب او می شود.

در منابع بالا (به جز روایت بلعمی)از فرهاد – مهندس کوه تراش و عاشق شیرین- سخن نمی رود و
حال آنکه در داستان نظامی، شخصّیت فرهاد درخششی بارز دارد.همچنان که در (منظومه ی فرهاد وشیرین) امیر علیشیر نوایی و دیگر روایات ترکی نیز عشق شیرین و فرهاد بیش از همه ی قسمت های منظومه دارای اهمیت است .

داستان خسرو وشیرین از قرن چهارم هجری به بعد وسعت و دگرگونی یافته و در بین مردم رواج پیدا می کند. همانطور که در مقدمه ی داستان خسرو و شیرین آمده، به نظامی رسیده و شاید وی نیز درآن تصرفّاتی شاعرانه کرده است.

به نظر می رسد که بخش عمده ای از خسرو وشیرین نظامی سرگذشتی است عاشقانه در محیطی اشرافی و به تعبیر دیگر عشقی همایونی است با کیفیات و ویژگی های مخصوص به خود.

مثنوی خسرو وشیرین از دیدگاه هنر و حکمت و زبان ادبیات بی مانند است و اگر چه در طول زمان و در هر عصری یکی از هنرمندان ازآن تقلید کرده است ، ولی هیچ کدام از عهده ی این کار بر نیامده و به راز و رمز این کتاب پی نبرده ودر زیبایی کلام به پایه ی آن نرسیده اند.

این تقلید ها از قرن هفتم به بعد آغاز شد ، و در تمام دوره های ادبی زبان فارسی ادامه یافت.

ظاهراً امیر خسرو دهلوی نخستین و بزرگترین شاعری است که به تقلید از نظامی به نظم پنج گنج همت گماشته ، و در میان همه ی مقلّدین موفق تر بوده لکن او نیز از رازهای داستان بی خبر بوده است.

از میان دیگر مقلّدان میتوان به جامی ،هاتفی،قاسمی گنابادی ، وحشی بافقی،عرفی ، مکتبی ، فیضی فیاضی، اشرف مراغی و آذر بیگدلی اشاره کرد که ؛ هر یک همه یا بعضی از مثنوی های نظامی را تقلید
کرده اند.

بنابراین اگر به مقایسه ی این آثار (خسرو وشیرین در شاهنامه، شیرین خسرو دهلوی، فرهاد وشیرین وحشی و یوسف زلیخای جامی)با خسرو و شیرین نظامی پرداخته شده است، بدین خاطر نیست که این آثار را در ترازوی یکسانی بسنجیم بلکه به خاطر تعلّق داشتن هر کدام ار این آثار به دوره و عصری از تاریخ ادبیات ایران است،کوشیده ام تا ویژگی ها و باید و نبایدهایی را که در هر عصری در آثار عاشقانه و بزمی راه یافته است،جستجو کنم.

علاوه بر اینها با توجه به اینکه آغاز و پایان و روند داستان خسرو وشیرین در هر یک از این آثار همراه با تغییراتی است برآن شدم تا هر کدام را به طور جداگانه بررسی کنم تا برای خود و همکارانم گره گشایی باشد.

این پایان نامه در یازده بخش تنظیم شده است که عبارت است از :

بخش اول :شرح احوال شاعران،بخش دوم : خمسه سرایی به تقلید از نظامی و مقلدان نظامی ،بخش سوم:پیشینه ی داستان خسرو وشیرین،بخش چهارم:درباره ی خسرو شیرین ، بخش پنجم: مقایسه ی آغاز کتاب خسرو وشیرین با دیگر آثار، بخش ششم:مقایسه آغاز داستان خسرو و شیرین با دگر آثار،بخش هفتم: چکیده داستانها به روایت هر یک از شاعران ،بخش هفتم :نقد وتطبیق شخصیتهای اصلی و فرعی در پنج منظومه،بخش هشتم:نقد وبررسی حوادث داستان در پنج منظومه،بخش نهم:گفتگو در داستان،بخش دهم:هنر شاعری و بخش یازدهم:بررسی عنصر توصیف در پنج منظومه.

 

لازم به یادآوری است که مثنوی یوسف و زلیخای جامی هرچند که همنام با خسرو شیرین نظامی نیست اما از آنجاییکه جامی آنرا به تقلید از خسرو و شیرین سروده است از لحاظ ساختارو روند داستان مقایسه کرده که در هر بخش مورد پژوهش و بررسی قرارداده ام.

در این پژوهش از «خسرو وشیرین» دکتر بهروزثروتیان، «شاهنامه» چاپ مسکو، «شیرین و خسرو» به قلم غضنفر علی یف (مسکو1966)، «فرهاد وشیرین» از دیوان وحشی به کوشش پرویز بابائی و «یوسف و زلیخا» به اهتمام دکتر ناصر نیکو بخت استفاده شده است.

در این تحقیق شماره سمت راست ممیز سال انتشار اثر و شماره ی سمت چپ شماره ی صفحه است همچنین در آدرس بیتها نام اثر و صفحه ی آن آمده است.

 

بخش اول :

شرح احوال و آثار شاعران

 

فصل اول :

شرح احوال و آثار نظامی گنجه ای

 

زندگی تولد نظامی :

« نظامی، الیاس فرزند یوسف، در سال 1141 م ( 536 هـ ) در گنجه یکی از شهرهای باستانی آذربایجان چشم به جهان گشود . بنا به گفته ی خود شاعر، مادر او، دختر یکی از سران کُرد، بوده است. صاحب نظران برآنندکه نیای او مؤیدالدین مردی فاضل و دانشمند بوده است[1]

(مبارز1360/11)

البته در مورد تولّد او اختلاف نظر وجود دارد که مورد بحث ما نیست .

ابیاتی در مثنوی لیلی و مجنون موجود است که پیر گنجه در آنها به نام پدر ومادرش اشاره کرده است .

گر شد پدرم به سنت جد یــوسف پسر زکی مؤید

گر مادر من رئیسه کــرد مادر صفتانه پیش من مرد

(لیلی و مجنون،75و74)

  1. دانش های نظامی :

نظامی در علوم عقلی و نقلی و ادبی زمان خود تبحّر داشته است:

« غیر از معلومات ادبی، استعداد و قریحه ذاتی که نظامی در فنون شاعری و سخنوری داشته است در علوم عقلی از قبیل فلسفه و منطق و ریاضیات و نجوم و نیز در علوم نقلی از قبیل اخبار و قرآن و فقه و احادیث و سایر علوم وفنون متداول زمان تبحّر و مهارت کامل داشته است[2]»

(شهابی1337/31)

«علاوه بر این او با زبانهای آذری، فارسی، عربی و پهلوی آشنایی کامل داشته است و آثار علمی و ادبی نگاشته شده به این زبانها را مطالعه کرده است[3]

(مبارز1360/11)

دانش نظامی، فقط منحصر به علوم عقلی و نقلی نمی شود، بلکه او در علوم و فنون رزمی هم ظاهراً تبحّر داشته است :

«شرح و توصیف دقیق حرکات اسب و سوار وآیین نیزه داری و شمشیر بازی که در جای جای آثار نظامی جلوه گر شده است خبر از آشنایی او با فنون سلاحداری را می دهد[4]

(زریّن کوب1372/18)

1زندگی و اندیشه نظامی ، ع ، مبارز ، م . آ . قلی زاده ، م سلطانف ، برگردان محمد صدیق ، انتشارات توس ، تهران ، 1360 ،

صفحه 11.

2 لیلی و مجنون، تصحیح دکتر بهروز ثروتیان، انتشارات توس، تهران،1364،ص75-74.

3 نظامی شاعر داستان سرا، شهابی، علی اکبر، کتابخانه ابن سینا، تهران 1337،صفحه 31.

4 پیر گنجه در جستجوی نا کجا آباد ، دکتر عبدالحسین زرین کوب ، انتشارات سخن چاپ اول ، 1372، صفحه 18

(ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل است)

تعداد صفحه : 217

قیمت : چهارده هزار تومان

بلافاصله پس از پرداخت لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

پشتیبانی سایت : serderehi@gmail.com

در صورتی که مشکلی با پرداخت آنلاین دارید می توانید مبلغ مورد نظر برای هر فایل را کارت به کارت کرده و فایل درخواستی و اطلاعات واریز را به ایمیل ما ارسال کنید تا فایل را از طریق ایمیل دریافت کنید.

*** *** ***

  • 2