پایان نامه ارشد درباره:اثر اسید سیتریک و فیتاز میکروبی بر قابلیت هضم ایلئومی پروتئین و عملکرد جوجه های گوشتی- قسمت 3

ا ………………………………………………… 198

جدول 31. نتایج آنالیز واریانس داده های مربوط به غلظت آهن پلاسما ……………………………………………………. 198

جدول 32. نتایج آنالیز واریانس داده های مربوط به غلظت روی پلاسما ……………………………………………………. 199

جدول 33. نتایج آنالیز واریانس داده های مربوط به قابلیت هضم پروتئین ………………………………………………….. 199

جدول 34. نتایج آنالیز واریانس داده های مربوط به قابلیت هضم انرژی قابل متابولیسم ………………………………… 199

جدول 35. نتایج آنالیز واریانس داده های مربوط به قابلیت هضم کلسیم …………………………………………………… 200

جدول 36. نتایج آنالیز واریانس داده های مربوط به قابلیت هضم فسفر کل ……………………………………………….. 200

 

فهرست شکل ها

شکل 2-1- اسید فایتیک یا اینوزیتول 1، 2، 3، 4، 5، 6- هگزا دی هیدروژن فسفات ……………………………………… 7

شکل 2-2- شکل کیلات شده اسید فایتیک (فیتین) ………………………………………………………………………………. 13

شکل 2-3- کمپلکس های دو گانه و سه گانه پروتئین-فیتات ………………………………………………………………….. 19

شکل 3-1- نمایی از سالن پرورش ……………………………………………………………………………………………………… 53

 

فهرست نمودارها

 

نمودار شماره 4-1: اثر جیره های مختلف بر مصرف خوراک هفتگی جوجه های گوشتی ……………………………… 79

نمودار شماره 4-2: اثر جیره های مختلف بر مصرف خوراک دوره ای جوجه های گوشتی ……………………………. 79

نمودار شماره 4-3: اثر اسید سیتریک بر مصرف خوراک جوجه های گوشتی ……………………………………………… 80

نمودار شماره 4-4: اثر فیتاز میکروبی بر مصرف خوراک جوجه های گوشتی ……………………………………………… 81

نمودار شماره 4-5: اثر جیره های مختلف بر افزایش وزن هفتگی جوجه های گوشتی …………………………………… 92

نمودار شماره 4-6: اثر جیره های مختلف بر افزایش وزن جوجه های گوشتی ……………………………………………… 92

نمودار شماره 4-7: اثر اسید سیتریک بر افزایش وزن جوجه های گوشتی …………………………………………………… 93

نمودار شماره 4-8: اثر فیتاز میکروبی بر افزایش وزن جوجه های گوشتی …………………………………………………… 94

نمودار شماره 4-9: اثر جیره های مختلف بر وزن جوجه های گوشتی…………………………………………………………. 96

نمودار شماره 4-10: اثر اسید سیتریک بر وزن جوجه های گوشتی…………………………………………………………….. 97

نمودار شماره 4-11: اثر فیتاز میکروبی بر وزن جوجه های گوشتی…………………………………………………………….. 97

نمودار شماره 4-12: اثر جیره های مختلف بر ضریب تبدیل خوراک جوجه های گوشتی ……………………………. 104

نمودار شماره 4-13: اثر جیره های مختلف بر ضریب تبدیل خوراک جوجه های گوشتی ……………………………. 104

نمودار شماره 4-14: اثر اسید سیتریک بر ضریب تبدیل خوراک جوجه های گوشتی …………………………………. 105

نمودار شماره 4-15: اثر فیتاز میکروبی بر ضریب تبدیل خوراک جوجه های گوشتی …………………………………. 106

نمودار شماره 4-16: اثر جیره های مختلف برصفات لاشه جوجه های گوشتی …………………………………………… 112

نمودار شماره 4-17: اثر اسید سیتریک برصفات لاشه جوجه های گوشتی ……………………………………….. 113 نمودار شماره 4-18: اثر فیتاز میکروبی برصفات مربوط به لاشه جوجه های گوشتی ……………………………………. 113

 

فهرست نمودارها

 

نمودار شماره 4-20: اثر اسید سیتریک بر اندام های حفره بطنی جوجه های گوشتی …………………………………… 119

نمودار شماره 4-21: اثر فیتاز میکروبی بر اندام های حفره بطنی جوجه های گوشتی ……………………………………. 120

نمودار شماره 4-22: اثر جیره های مختلف بر اندام های دستگاه گوارش جوجه های گوشتی ……………………….. 125

نمودار شماره 4-23: اثر اسید سیتریک بر اندام های دستگاه گوارش جوجه های گوشتی ………………………… 126 نمودار شماره 4-24: اثر فیتاز میکروبی بر اندام های دستگاه گوارش جوجه های گوشتی …………………………….. 127

نمودار شماره 4-25: اثر جیره های مختلف بر غلظت متابولیت های سرم خون جوجه های گوشتی ………………… 133 نمودار شماره 4-26: اثر اسید سیتریک بر غلظت متابولیت های سرم خون جوجه های گوشتی ……………………… 134

نمودار شماره 4-27: اثر فیتاز میکروبی بر غلظت متابولیت های سرم خون جوجه های گوشتی ……………………… 135

نمودار شماره 4-28: اثر جیره های مختلف بر فعالیت آنزیمی سرم خون جوجه های گوشتی ………………………… 142

نمودار شماره 4-29: اثر اسید سیتریک بر فعالیت آنزیمی سرم خون جوجه های گوشتی ……………………………… 143

نمودار شماره 4-30: اثر فیتاز میکروبی بر فعالیت آنزیمی سرم خون جوجه های گوشتی ……………………………… 144

نمودار شماره 4-31: اثر جیره های مختلف بر غلظت مواد معدنی پلاسما خون جوجه های گوشتی ………………… 152

نمودار شماره 4-32: اثر اسید سیتریک بر غلظت مواد معدنی پلاسما خون جوجه های گوشتی ……………………… 153

نمودار شماره 4-33: اثر فیتاز میکروبی بر غلظت مواد معدنی پلاسما خون جوجه های گوشتی ……………………… 154

نمودار شماره 4-34: اثر جیره های مختلف بر قابلیت هضم ایلئومی مواد مغذی ………………………………………….. 167

نمودار شماره 4-35: اثر اسید سیتریک بر قابلیت هضم ایلئومی مواد مغذی ……………………………………………….. 168

نمودار شماره 4-36: اثر فیتاز میکروبی بر قابلیت هضم ایلئومی مواد مغذی ………………………………………………… 168

 

 

اثر اسید سیتریک و فیتاز میکروبی بر قابلیت هضم ایلئومی پروتئین

و عملکرد جوجه های گوشتی

 

چکیده:

تعداد 270 قطعه جوجه گوشتی نر سویه راس در یک طرح بر پایه بلوک کامل تصادفی و در قالب آزمایش فاکتوریل 3×3 با 9 تیمار آزمایشی، سه تکرار و 10 قطعه جوجه در هر تکرار از سن 7 تا 42 روزگی مورد آزمایش قرار گرفتند. جیره ها بر پایه ذرت-سویا و حاوی سطوح مختلف اسید سیتریک (0، 3 و 6 درصد) و جیره های حاوی سطوح مختلف آنزیم فیتاز میکروبی (0، 500 و 1000 واحد فعال آنزیم) بودند. صفاتی نظیر مصرف خوراک، وزن بدن، افزایش وزن هفتگی، ضریب تبدیل خوراک، صفات مربوط به لاشه، وزن نسبی اندام های حفره بطنی، وزن نسبی اجزاء دستگاه گوارش، متابولیت های سرم، فعالیت آنزیمی سرم، غلظت مینرال های پلاسما، قابلیت هضم ایلئومی پروتئین، انرژی قابل متابولیسم، کلسیم و فسفر کل در طول دوره آزمایش اندازه گیری و مورد آنالیز قرار گرفتند. نتایج نشان داد که جیره های حاوی اسید سیتریک بر مصرف خوراک، افزایش وزن و وزن پایانی اثر معنی دار (01/0>P) داشتند و موجب بهبود غیر معنی دار ضریب تبدیل خوراک گردیدند. همچنین اثر آن بر بازده لاشه معنی دار (01/0>P) بود اما بر صفات لاشه اثر معنی داری نداشت. اثر استفاده از سطوح مختلف اسید سیتریک در جیره ها بر اندام های حفره بطنی (باستثنای وزن نسبی قلب) معنی دار نبود. مشخص گردید که اثر اسید سیتریک بر وزن نسبی اندام های مختلف دستگاه گوارش، غلظت کلسترول و فعالیت آنزیم های ALP و LDH سرم خون معنی دار (05/0>P) بود اما بر غلظت اوره، تری گلیسریدها، پروتئین کل و فعالیت آنزیم های ALT و AST سرم اثر معنی داری نداشت. اثر جیره های حاوی اسید سیتریک بر غلظت فسفر و آهن پلاسما معنی دار (05/0>P) اما بر غلظت مینرال های کلسیم، منیزیوم و روی معنی دار نبود. نتایج نشان داد که افزودن 3 درصد اسید سیتریک موجب بهبود معنی دار (05/0>P)، قابلیت هضم ایلئومی پروتئین، انرژی قابل متابولیسم و فسفرکل می شود اما بر قابلیت هضم ایلئومی کلسیم اثر معنی داری نداشت. اثر آنزیم فیتاز میکروبی بر صفاتی نظیر مصرف خوراک، وزن بدن و افزایش وزن معنی دار بوده (05/0>P) اما بر ضریب تبدیل خوراک معنی دار نبود. آنزیم فیتاز موجب افزایش معنی دار وزن نسبی گردن (05/0>P) و کاهش معنی دار چربی حفره بطنی (05/0>P) گردید اما بر سایر صفات لاشه، اندام های مختلف دستگاه گوارش و اندام های حفره بطنی اثر معنی داری نداشت. آنزیم فیتاز هر چند بر غلظت تری گلیسریدهای خون (05/0>P) و فعالیت آنزیمی سرم اثر معنی داری (01/0>P) داشت اما غلظت اوره، کلسترول و پروتئین کل سرم معنی دار نبود. همچنین جیره های حاوی آنزیم فیتاز بر غلظت فسفر و آهن پلاسما اثر معنی دار (05/0>P) داشت اما بر غلظت سایر مینرال های پلاسما اثر معنی داری ایجاد نکرد. نتایج نشان داد که اثر جیره های مکمل شده با آنزیم فیتاز بر قابلیت هضم ایلئومی مواد مغذی معنی دار (01/0>P) بود.

 

واژگان کلیدی: اسید سیتریک، فیتاز میکروبی، قابلیت هضم ایلئومی، عملکرد، جوجه های گوشتی.

 

فصل اول

1- 1 مقدمه

فسفر از لحاظ اهمیت در بدن دام اولین ماده معدنی است و تقریباً 80% آن در استخوان ها یافت می شود. هم چنین در تشکیل و نگهداری استخوان نقش دارد (آندروود و ساتل، 1999). کمبود فسفر موجب شکستن یا ترک برداشتن استخوان های درشت نی و نازک نی در طی مراحل رشد و در نتیجه موجب کاهش ارزش گوشت طیور می شود. تقریباً دو سوم کل فسفر گیاهان به شکل فیتات (پانا و رولند، 1999؛ وایوروس و همکاران، 2000)، که غیر قابل دسترس به منظور استفاده تغذیه ای طیور، می باشد. اسید فایتیک[1] (میواینوزیتول 1، 2، 3، 4، 5 و 6 –هگزا کیس دهیدروژن فسفات)[2] شکل ذخیره اولیه فسفر در دانه های غلات، حبوبات و دانه های روغنی است. مولکولهای اسید فایتیک دارای فسفر بالا (2/28) و پتانسیل تشکیل کیلات[3]، به فرم های مختلفی از نمک های غیر محلول، مانند کاتیون های دو و سه ظرفیتی در pH طبیعی هستند. یک مول از اسید فایتیک در شرایط روده کوچک می تواند به طور متوسط 3 تا 6 مول کلسیم را به شکل فیتات غیرمحلول درآورد. تشکیل فیتات غیر محلول، کلسیم و فسفر را غیر قابل دسترس می سازد. هم چنین روی، مس، کبالت، منگنز، آهن و منیزیم نیز تحت تأثیر فیتات قرار می گیرند. میل ترکیبی روی و مس با اسید فایتیک نسبت به یون های دیگر بیشتر است. تشکیل این کمپلکس می تواند جذب این مواد معدنی را در روده کوچک کاهش دهد. حیوانات تک معده ای فاقد فیتاز مخاطی اندوژنیک[4] کافی، جهت هضم مؤثر فیتات می باشند. در نتیجه بیشتر فسفر باند شده با فیتات از طریق فضولات دفع می شود. از طرفی دفع فسفر از طریق فضولات بیشترین نگرانی را از لحاظ زیست محیطی ایجاد می کند. فسفات ها به مقدار کمی در آب، محلول می باشند و در نهایت تجمع آنها در خاک ممکن است موجب آلودگی های محیطی گردد، چنانکه حیات آبزیان را به خطر اندازد. همچنین فیتات غیر قابل هضم، دارای اثر منفی بر قابلیت هضم پروتئین و مواد معدنی است (آنجل و همکاران، 2000) و عمل آنزیم های پروتئولیتیک[5] از قبیل پپسین و تریپسین را در دستگاه گوارش محدود می کند. در شرایط اسیدی، گروه های فسفر اسید فایتیک ممکن است با گروه های آمینی اسیدهای آمینه، از قبیل لیزین، هیستیدین و آرژنین باند شده و قابلیت استفاده آنها را کاهش دهند. در شرایط طبیعی گروه های کربوکسیل تعدادی از اسیدهای آمینه، ممکن است از طریق مواد معدنی دو و سه ظرفیتی با اسید فایتیک باند شوند. کمپلکس فیتات و پروتئین و یا پروتئین، مواد معدنی و فیتات، قابلیت مصرف پروتئین را کاهش می دهد. هم چنین طی بررسی های متعدد نشان داده شده که، نشاسته هم توسط اسید فایتیک باند شده و در نتیجه انرژی قابل سوخت و ساز جیره را کاهش می دهد. در سال های اخیر تحقیقات قابل توجهی در مسیر شناخت فرآیند فیتات و توسعه روش هایی به منظور بهبود بهره وری از فسفر فیتاته با استفاده از حیوانات صورت پذیرفته است. روش های فیزیکی مانند خیساندن، خشک کردن، جوانه زنی (جان بلود و همکاران، 1991)، استفاده از مکمل جیره با فیتاز میکروبی[6] برون زادی و ویتامین D، روش هایی هستند که در افزایش هیدرولیز فیتات مؤثرند (میشل و ادواردز، 1996). یکی از روش های مؤثر و کاربردی در جهت بهبود قابلیت هضم فیتات در جیره حیوانات، توسعه صنعت تولید آنزیم و مکمل کردن جیره ها با منابع فیتاز میکروبی یا قارچی می باشد. فیتاز آنزیمی از گروه فسفاتازها است که توانایی کاتالیز و آزاد کردن فسفر از فیتات را دارا می باشد. فیتاز توسط بسیاری از قارچ ها، باکتری ها و مخمرها تولید می شود و قادر به هیدرولیز فیتات به میواینوزیتول و فسفر معدنی است. تحقیقات زیادی در زمینه پیامدهای تغذیه ای و محیطی اسید فایتیک و خصوصیات سنیتیکی، ساختاری و کاربردی آنزیم فیتاز انجام گردیده است. نتایج چندین پژوهش، کارایی آنزیم تجاری فیتاز میکروبی را به عنوان افزودنی خوراک در بهبود عملکرد، ضریب تبدیل، درصد خاکستر استخوان درشت نی و قابلیت هضم فسفر، کلسیم و در مواردی پروتئین را در جوجه های گوشتی نشان داده است (دنبو و همکاران، 1998؛ یان و همکاران، 2003؛ اونیانگو و همکاران، 2005). فیتازهای میکروبی به طور مؤثری قابلیت بهره وری فسفر فیتاته جیره را بهبود بخشیده است، لذا جایگزینی جزئی یا کامل آن به جای مکمل فسفر غیرآلی در جیره حیوانات تک معده ای، امکان پذیر است. به نظر می رسد استفاده از آنزیم فیتاز علاوه بر افزایش قابلیت دسترسی فسفر فیتات، دارای مزایای دیگری است که عبارتند از: 1- افزایش فراهمی سایر مواد معدنی از قبیل آهن، روی، مس، کلسیم، مولیبدن، کبالت و … 2- بهبود کارایی آنزیم های گوارشی و افزایش آنها نظیر آلفا آمیلاز، پپسین و تریپسین 3- فراهمی پروتئین و اسیدهای آمینه 4- بهبود انرژی قابل متابولیسم و ماده خشک مصرفی 5- کاهش فسفر دفعی در فضولات طیور 6- کاهش قیمت جیره 7- استفاده از جیره های متراکم تر.

توانایی آنزیم فیتاز میکروبی در تشخیص پیوند فیتات با فسفر و تأثیر آن در کاهش دفع فسفر به خوبی شناسایی شده است. فیتاز به عنوان یک منبع اقتصادی فسفر بوده و در حفاظت از ذخیره های فسفر غیر قابل تجدید مفید است. به نظر می رسد که در شرایط ایده آل، فیتاز خارجی کمتر از 35/0 % از فیتات موجود در رژیم غذایی مرغ های گوشتی را هیدرولیز می کند. جای امیدواری است که بتوان با تولید آنزیم های مؤثرتر در تجزیه ی فیتات، تجزیه ی آن را افزایش داده و به این ترتیب تغذیه را بهبود بخشید. در ضمن می توان با انتخاب علوفه ای با میزان فیتات کم و یا علوفه ای که تجزیه کننده های فیتات زیادی داشته باشد، مقدار فیتات را در رژیم غذایی کاهش داد. فیتات بر روی مصرف انرژی و پروتئین در پرندگان، اثرات منفی دارد و اثرات منفی این ترکیب از طریق آنزیم فیتاز قابل جبران است. البته هنوز روی این نکته که فیتاز باعث افزایش مصرف انرژی و پروتئین می شود اتفاق نظر وجود ندارد. میزان هضم اسیدهای آمینه در مجاورت فیتاز متفاوت بوده و مکانیسم های انجام این فرآیند هنوز به خوبی درک نشده است. شاید آنزیم های فیتاز روی مصرف انرژی و پروتئین اثر بسیار مثبتی داشته باشند اما این مسئله زمانی آشکارتر می گردد که میزان تجزیه فیتات بیشتر شود. استفاده آزمایشی از تجریه کننده فیتات می تواند در شناسایی اثرات منفی فیتات روی مصرف انرژی و پروتئین و نیز شناسایی فاکتورهای کمکی بویژه در رابطه با مصرف انرژی کمک کند. برخی مطالعات اخیر نشان می دهد که میزان سدیم داخلی در اثر مصرف فیتات و فیتاز در خوراک به ترتیب افزایش و کاهش می یابد. اگر چه علت اساسی افزایش سدیم در فضای داخلی روده در اثرات فیتات معلوم نیست اما این مسئله در جذب روده ای گلوکز و اسیدهای آمینه و در هموستازی اسیدی کاربرد دارد.

هم چنین تحقیقات نشان داده که اسیدیته دستگاه گوارش طیور برای تجزیه کامل یا قابل قبول فیتات توسط فیتاز مطلوب نیست. بدلیل اینکه بازده عمل فیتاز به اسیدیته و غلظت سایر کاتیون های آزاد مرتبط می باشد، لذا ممکن است با استفاده از اسیدهای آلی با خواص کیلات کنندگی بتوان بازده عمل فیتاز را تشدید نمود. در صورتی که اسیدهای آلی pH مناسبی برای آنزیم های پروتئولیتیک در دستگاه گوارش ایجاد می کنند.

گزارش شده است افزودن اسید سیتریک[7] در جیره های حاوی فسفر کم، موجب بهبود وزن بدن، ضریب تبدیل، کاهش فعالیت آلکالین فسفاتاز و افزایش غلظت فسفر پلاسما می گردد اما اثری بر مصرف خوراک، خاکستر استخوان درشت نی و غلظت کلسیم پلاسما ندارد. فیتاز میکروبی موجب بهبود وزن بدن و ضریب تبدیل خوراک در جیره