دانلود رایگان مقاله بازرگانی با موضوع : طراحی مدل مزیت رقابتی برای صنعت خودرو ایران- قسمت 2

ینکننده

 

وجود صنایع تأمینکننده و صنایع مرتبط با توانمندی و قابلیت رقابت جهانی به طرق مختلـف در دسترسی صنایع کشورها به مزیتهای رقـابتی مـؤثر اسـت؛ زیـرا زمینـه دسترسـی کـارا، سریع و گاهی ترجیحی صنعت به نیازمندیهای خود را با کیفیـت و هزینـه مناسـب و رقـابتی فراهم آورده، توان رقابتی صنعت را ارتقا میبخشد 7]، ص.[107

 

بهعلاوه صنایع تأمینکننده، مانند صـنعت قطعـهسـازی و صـنایع مـرتبط، ماننـد صـنایع ریختهگری، آهنگری، الکتریکی و الکترونیکی، مهندسی مواد و… بخش مهمی از زنجیره ارزش بیرونی صنعت خودرو را تشکیل میدهند.

 

وجود صنایع مرتبط با قابلیت رقابت جهانی در یک کشور، باعث فـراهمآوری فرصـتهایی برای چرخه اطلاعات و تعاملات فنی میشود؛ ضـمن اینکـه نزدیکـی و تـشابهات فرهنگـی در مقایسه با رقبای خارجی، اینگونه تعـاملات را تـسریع مـیکنـد. همچنـین صـنایع مـرتبط بـه شناسایی و درك فرصتهای جدید در صنعت کمک میکنند.

 

-3-2 قابلیتهای سازمانی

 

نگرشهای مبتنی بر سازمان صنعتی که به نگرشهای محیطـی مزیـت رقـابتی معروفنـد دارای محدودیتهایی بوده، در یک دهه اخیر انتقاداتی به آنها وارد شده است. در این راستا، تلاشهای زیادی برای رفع خلأهای نظری موجود در رابطه با مزیت رقابتی صورت گرفته که عمدتاً بـر نقش منابع و قابلیتهای درونی سازمان در کسب و توسعه مزیت رقابتی تأکید دارند که از آن جمله میتوان به نگرش بر مبنای منابع(RBV)1، رقابت بر مبنای شایستگی(CBC) 2 و نگـرش قابلیتهای پویا(DCV) 3 اشاره کرد. این سه نگرش، علیرغم تفاوتهای اندك اصولاً راه حلهای نسبًتا یکسانی را در رابطه با تئوری شایستگی ارائه میکنند. تئـوری شایـستگی(CT) 4 عمـلاً مناسبترین گزینه برای مدل سازمان صنعتی است 1]، ص.[947

 

در ادامه به طور خلاصه به هر کدام از نگرشهای سهگانه مذکور میپردازیم.

 

 

-1-3-2 نگرش بر مبنای منابع

 

ایـن نگـرش اساسـاً عملکـرد سـازمانی را تـابع ویژگیهـای سـازمانی مـیدانـد و رابطـه بـین

 

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

 

  1. resource – based view 2. competence – based competition 3. dynamic capability view 4. competence theory

 

 

196

 

فصلنامهمدرس علوم انسانی ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ دورة 9 ، شمارة 2، تابستان 1384

 

مشخصههای سازمانی و نتایج عملکردی را بررسی میکند. اصـل پایـه ای نگـرش بـر مبنـای منابع این اسـت کـه سـازمان متـشکل از مجموعـههـای منـابع اسـت و منبـع مزیـت رقـابتی، منابع سازمان بوده، ویژگیها و خصوصیت منابع، چگونگی مزیت و حد پایداری آن را تعیـین میکند 10]، ص.[250

 

منابع سازمان، شامل همه داراییها، قابلیتها، فرایندهای سازمانی، مشخصهها و ویژگیهـای سازمان، اطلاعات، دانش و سایر موارد تحت کنترل سازمان است که آن را قادر به تـدوین و اجرای استراتژیهایی برای بهبود کارایی و اثر بخشیاش میکند 4]، ص.[100

 

در زبان تحلیل استراتژیک سنتی، منابع سازمانی، قوتهـایی اسـت کـه سـازمان مـیتوانـد برای تدوین و اجرای استراتژیهایش مورد استفاده قرار دهد.

نویسندگان و صاحبنظران، لیستهای مختلفی از ویژگیهـای سـازمانی ارائـه کـردهانـد کـه میتواند سازمان را قادر بـه تـدوین و اجـرای اسـتراتژیهای ایجـاد ارزش کنـد. بـا توجـه بـه موضوع تحقیق حاضر، طبقهبندی گرانت1 به عنوان نمونه ارائه میگردد. گرانـت، منـابع را بـه شش گروه، شامل منابع مالی، منابع فیزیکی، منابع انسانی، منابع تکنولوژیک، منابع شـهرت و اعتبار، و منابع سازمانی تقسیم میکند که با توجه به هدف تحقیق، همه اینها میتواند در تحت عنوان منابع قرار گیرد.

 

یکی از صاحبنظران اصلی نگرش بر مبنای سازمانی بارنی2 است. وی بـرای اینکـه منـابع منبع مزیت رقابتی پایدار باشد به دو شرط اساسی و ضروری قائل است: یکـی ویژگـی عـدم تجانس3 منابع و دیگری تحرك ناقص4 منابع. از نظر نویسندگان، این دو در صورتی ضرورت هستند که اولاً منابع با ارزش باشند و البته معیار با ارزش بودن منابع در توانایی آنهـا بـرای افزایش کارایی و اثربخشی است. ثانیاً منابع نادر باشند، به این معنا که فقط یک یا چند شرکت امکان دسترسی به آنها را داشته باشد. ثالًثا منابع مذکور دارای قابلیت تحـرك نـاقص باشـند که تحقق این شرط، مستلزم شرایط تاریخی منحصر بفـرد، ابهـام علّـی و پیچیـدگی اجتمـاعی است. ابهام علّی موقعی است که رابطه بین منابع سـازمانی و مزیـت رقـابتی یـا اساسـاً درك نشود و یا اینکه فقط به صورت جزئی قابل درك باشـد و پیچیـدگی اجتمـاعی نیـز دلالـت بـه پیچیدگی روابط داخلی منابع با یکدیگر و روابط آنها با مشتریان و عرضهکنندگان دارد. رابعاً

 

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

 

  1. Grunt 2. Jay Barney 3. heterogeneity 4. imperfect mobility

 

197

 

علی مهری و همکارـــــــــــــــــــــــــــــــــ طراحی مدل مزیت رقابتی برای صنعت خودرو در ایران

 

منابع خاصیت جایگزینی ناقص داشـته باشـند، بـه ایـن معنـا کـه از نظـر اسـتراتژیک، منـابع مشابهی که دارای کارکرد مشابه باشند، وجود نداشته باشند 4]، صص.[100-110

 

-2-3-2 رقابت بر مبنای شایستگی

 

زمینه مطالعه نگرش رقابت بر مبنای شایستگی اساساً بر نگرش بر مبنای منابع است تا حدی که برخی از نویسندگان مانند مایکل پورتر اعتقاد دارند تفاوتی بین آنها وجود ندارد.

 

با این حال، نگرش رقابت بر مبنای شایستگی نسبت به نگرش بر مبنـای منـابع از ویژگـی عملگرایی1 و تعمدی بودن 2 بیشتری برخـوردار بـوده، بـر جنبـههـای رفتـاری برنامـهریـزی اسـتراتژیک تأکیـد دارد و بـدین جهـت دارای قلمـرو چـشمانـداز وسـیعتر اسـت. بـهعـلاوه مونتگومری3 اعتقاد دارد که نگرش بر مبنای شایستگی فرایندگرا است، در حالیکه نگرش بـر مبنای منابع اینگونه نیست.

 

بررسی پیشینه آکادمیک رقابـت بـر مبنـای شایـستگی بیـانگر ایـن اسـت کـه اولـین بـار سلزنیک4 به شایستگی متمایز5 اشاره کرده است. با ایـن حـال، روش اسـتراتژیک بـر مبنـای شایستگی اخیراً با مقاله معروف پراهالاد و هامل6 مورد توجه جدی قرار گرفتـه اسـت1]، ص .[952 این دو محقق، عوامل تعیینکننده موفقیت سازمانی را شایستگیهای هستهای7 میداننـد. آنها شایستگی هستهای را به عنوان یادگیری جمعی در سازمان مخص وصاً چگونگی هماهنگی مهارتهای مختلف تولید و یکپارچهسازی جنبههای چندگانه تکنولوژی تعریف میکنند. نگـرش رقابت بر مبنای شایستگی، ظ رفیت ایجاد، تقویت و توسعه شایستگیهای هـستهای سـازمان را برای تولید محص ولا ت موفق در بازار، پایه و اساس مزیت رقابتی بـا ثبـات مـیدانـد. از نظـر پراهالاد و هامل، هر نوع شایستگی را نمیتوان بهعنوان شایستگی هستهای تلقی کـرد و تنهـا شایستگیهایی که دارای ویژگیهای سـهگانـه زیـر باشـند شایـستگیهای هـستهای سـازمان را تشکیل میدهند:

 

ـ توانایی تسهیل دسترسی بالقوه به بازار را داشته باشند.

 

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

 

  1. proactive 2 . deliberativeness 3. Montogomery 4. Selznick 5. distinctive competence 6. Prahalad and Hamel 7. core competence

 

 

198

 

فصلنامهمدرس علوم انسانی ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ دورة 9 ، شمارة 2، تابستان 1384

 

  • باعث شوند مشتریان سازمان را بهعنوان منبع اصلی ارزش افزوده محـصول / خـدمت تلقی کنند.

 

  • برای تقلید توسط رقبا مشکل باشند.

 

آنها طراحی موتور هوندا، توانـایی کوچـکسـازی سـونی، و تکنولـوژی اپتیکـال کـانن را نمونههایی از شایستگیهای هستهای معرفی میکنند 1]، ص .[953

 

گرانت اعتقاد دارد که منابع و شایستگیها از یک سو تدوین و اجرای استراتژیهای سازمان را تسهیل میکنند و از سوی دیگر منبع اولیه و اصلی برای سودآوری سـازمان هـستند و در نتیجه وی برای برنامهریزی استراتژیک مؤثر پنج گام را پیشنهاد میکند که در جـای مناسـب به آنها اشاره خواهد شد.

 

-3-3-2 نگرش قابلیتهای پویا

 

روش قابلیتهای پویا، توجه را متمرکز بر توانایی سازمان بـرای نوسـازی و تجدیـد سـاختار منابع سازمان متناسب و سازگار با تغییرات محیطی سازمان کرده، و به جنبههای نزدیکی به مشتری و توسعه شایستگیها/ قابلیتها در طول کـل زنجیـره ارزش سـازمان تأکیـد دارد. ایـن روش به توانایی سازمان برای تغییر پایه منابع از طریق ایجاد، یکپارچهسـازی، بازترکیـب و آزادسازی اشاره میکند 10]، صص 3 و .[191

 

چارچوب تئوریک قابلیتهای پویا توسط تیس و دیگران1 ارائه شد. براساس این چارچوب، مزیـت رقـابتی بـر فراینـدهای متمـایز(روشـهای همـاهنگی و ترکیـب داراییهـای سـازمان و مسیرهای تکاملی سازگارسازی آنها) مبتنی است.

 

پویایی2 در این نگرش به ظرفیت نوسازی و بازسازی شایستگیها بهمنظور سـازگاری بـا محیط متغیر کسب و کار، وابستگیهای معین مسیرها، و موقعیتهای واقعی بازار اشـاره دارد، در حالیکه قابلیتها بر نقش کلیدی مدیریت اسـتراتژیک در سازگارسـازی، یکپارچـهسـازی و انسجامبخشی و بازپیکربندی منابع، شایستگیها و مهارتهای سازمانی با هدف تأمین الزامـات محیط متغیر و به روش مناسب تأکید دارند.

 

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

 

  1. Teece, Pisano and Shuen 2. dynamic

 

199

 

علی مهری و همکارـــــــــــــــــــــــــــــــــ طراحی مدل مزیت رقابتی برای صنعت خودرو در ایران

 

سؤال اساسی در این روش این است که پتانسیل مزیت رقابتی بلندمدت کجا قرار دارد؟ ایـسنهارت و مـارتین1 در پاسـخ بـه ایـن سـؤال مـیگوینـد کـه سـازمانها بـا پیکربنـدی

 

وساختاردهی منابع و با استفاده زیرکانهتر و سریعتر از قابلیتها ـ نسبت به رقبـا ـ بـه مزیـت رقابتی بلندمدت دست مییابند و در این رابطه نقش و اهمیت اقدامات مدیریتی بـرای اسـتفاده پویا از قابلیتها نسبت به خود قابلیتها برجستهتر و تعیینکنندهتر است 1]، ص.[954

 

منظور از قابلیتها در تحقیق حاضر، منابع و شایستگیهای بالقوه و بالفعل در سطوح ملـی، سازمانی و مجازی (بین سازمانی) است. با توجه به مبـانی موجـود، قابلیتهـای سـازمانی در تحقیق حاضر در چهار گروه کلی، شامل قابلیتهای محتوایی، قابلیتهـای بازاریـابی، قابلیتهـای فنی و تکنولوژیک، و قابلیتهای استراتژیک مورد بررسی قرار گرفته است.

 

-4-2 قابلیتهای شبکهای و ارتباطی

 

عصر اطلاعات و ارتباطات، الگوهای سنتی رقابت را با چالشهای اساسی روبـهرو کـرده، بـه نحوی که روابط مبتنی بـر رفتارهـای رقـابتی خـصومتآمیـز و اسـتعمارگرایانه بـهصـورت روزافزون جای خـود را بـه روابـط بلندمـدتِ مبتنـی بـر اعتمـاد، اشـکال مختلـف مـشارکت، شبکههای بین سازمانی و همکاری بلندمدت میدهند؛ به نحوی که مـدل رقابـت شـبکهای2 بـا استفاده از تکنولوژیهای اطلاعاتی و ارتباطی بین سازمانی3 به سرعت جـایگزین مـدل رقابـت انفرادی یک سازمان با مجموعهای از سازمانهای رقیب میشود. در مدل جدید، سـازمانها بـا یکدیگر شبکههای کارامدی را ایجاد کـرده، بـا اسـتفاده از سیـستمهای همکـاری و ارتباطـات بلندمدت اعضای درونی شبکه و بهرهگیری از سنرژی4 حاصل در مقابل شبکههای رقیـب بـه رقابتی فراگیر اقدام میکنند. از نمونه شبکههای بین سازمانی میتوان به شـبکههـای عرضـه، بازاریابی، نوآوری، توسـعه محـصول و سـایر شـبکههـای رقـابتی مختلـف اشـاره کـرد کـه سازمانها برای ایجاد استاندارد صنعت و رقابت مؤثر در قبال سایر شبکهها یا در قبال بازیگر مسلط صنعت ایجاد میکنند. شبکهها مزایایی را برای اعضای خود بـه وجـود مـیآورنـد کـه معمولاً در درون مرزهای سازمانیِ هیچیک از اعضای شبکه به تنهایی بهدست نمیآید. تقسیم

 

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

 

  1. Esenhart and Martin 2 . network competition 3. interorganizational eommunication and information technology 4. senergy

 

 

 

200

 

فصلنامهمدرس علوم انسانی ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ دورة 9 ، شمارة 2، تابستان 1384

 

کار به اعضای شبکه اجازه میدهد که با اسـتفاده از شایـستگیهای متمـایز اعـضا در فعالیـت ایجاد ارزش تخصص ویژه پیدا کنند که نتیجه آن، افزایش کارایی و کسب مزیت رقابتی برای اعضای شبکه است .[11] بهعنوان مثال، شبکههای عرضه به شرکتهای بازاریابی اصلی مانند دل، ایکیا و نوکیا، اجازه میدهند سریعتر رشد کرده، در زمانهای رکود اقتصادی کـه تقاضـا کاهش مییابد انعطـافپـذیر باشـند؛ ضـمن اینکـه تخصـصی شـدن موجـب اقتـصادی شـدن سازمانها و افزایش وابستگی آنها به یکدیگر میشـود. امـروزه بـه خـاطر پراکنـدگی دانـش و منابع تکنولوژیک هیچ شرکتی به تنهایی قادر به عرضه سیستماتیک محصول یا نوآوریهای با ارزش نیست. سازمانها جـاهطلبانـه سـعی دارنـد از طریـق جـستجوی انتقـال دانـش و تولیـد مشترك دانش و نوآوریهای جدید از طریق شبکههای افقـی و عمـودی بـر مـشکل پراکنـدگی منابع دانش و تکنولوژی غلبه کنند. سازمانهای شبکهای با رسانههای دیجیتالی1 تقویـت شـده

 

  • انتظار میرود نقش رهبری را در نوآوریهای اجتماعی و اقتصادی در عصر جهـانی شـدن، جمعگرایی و افزایش روزافزون دانش ایفا کنند و با توجه به ظرفیـت عـالی تولیـد و پـردازش اطلاعات و انعطافپذیری، سازگاری مناسبی با محیط فرارقابتی داشته باشند .[12]

 

بهطور کلی میتوان گفت که اسـتفاده از الگـوی رقابـت شـبکهای و ایجـاد زنجیـره ارزش رقابتیتر در مقایسه با زنجیره ارزش شبکههای رقیب از ضرورتهای اساسی رقابت در عصر فرارقابتی کنونی است که در این راستا، ایجاد شبکههای عرضه، خدمات پس از فروش، توزیع

 

  • نیز هماهنگی مؤثر و برقراری روابط بلندمدتِ مبتنی بر اعتماد با اعضای شبکه بـا اسـتفاده از سیستم اطلاعاتی و ارتباطی بین سـازمانی در تقویـت تـوان رقـابتی اعـضای شـبکه نقـش مؤثری را میتواند ایفا کند.

 

تحقیقاتی که اخیرًا در مورد سیستمهای اطلاعـاتی بـین سـازمانی2 صـورت گرفتـه تـأثیر بهکارگیری این سیستمها را در مدیریت درون سازمانی و بین سازمانی در زمینههـایی ماننـد ایجاد ارزش اقتصادی و نیز بهعنوان ابزاری برای مزیت رقـابتی اسـتراتژیک بررسـی کـرده اسـت. ولـسکی و ویلـسون3 دریافتنـد کـه اسـتفاده از تکنولـوژی سیـستمهای اطلاعـات بـین سازمانی بهخاطر ماهیت غیر خطی کردن تعاملات ادراکات و انتظارات در روابط اعضا، مـانع از گسست روابط اعضا میگردد. این نتایج با یافتههای کلمون و رو تطابق دارند .[13]

 

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

 

  1. digital media 2. interorganzational information system (IOS) 3. Vlosky and Wilson

 

201

 

علی مهری و همکارـــــــــــــــــــــــــــــــــ طراحی مدل مزیت رقابتی برای صنعت خودرو در ایران

 

-5-2 هوشمندی رقابتی

 

یکــی از ویژگیهــای بــارز و مــسلط عــصر حاضــر، تغییــرات فزاینــده در دانــش بــشری و عرصههای مختلف اجتماعی، اقتـصادی، صـنعتی، سیاسـی و تکنولوژیـک اسـت. در چنـین شرایطی، یکی از الزامات اساسی رقابت، شناخت ماهیت تغییرات و پیشبینـی رونـدهای آتـی بازار، رقابت، فناوری، نوآوری، ترجیحات و الگوهای رفتاری مـشتریان و… اسـت. ایـن قبیـل موضوعات در کانون توجه هوشمندی رقابتی قرار دارد. در واقع، هوشمندی رقابتی توانـایی حاصل از فرایند منظم و سیستماتیک جمعآوری، بررسی و تحلیـل اطلاعـات دربـاره محـیط، رقبا، مشتریان، عرضهکنندگان، روندهای صـنعت، بـازار و الگوهـای رفتـاری آینـده عناصـر محیطی و بازار است و به بیان دیگـر مـیتـوان آن را هنـر جـذب و انتقـال دانـش از عناصـر فراسازمانی و محیط طی قواعد خاص و ضوابط معین به سازمان بـرای حفاظـت از تهدیـدات رقابتی، شناخت و بهـرهبـرداری از فرصـتهای بـالقوه و سـاختن آینـده نامیـد .[14] دراکـر1 هوشمندی را مرتبط با دانش دانسته، بیان میکند کـه سـازمانها بـرای بقـا مجبـور بـه ایجـاد سیستمهایی هستند که قادر به پرورش و بهینهسازی ارزش افزوده اطلاعاتی باشـند و بـرای نیل به این هدف، باید دانش مدار باشند.

 

بهطور کلی میتوان دانش را به دو جزء تقسیم کرد. یک جزء آن اطلاعاتی اسـت کـه قـبلاً ایجاد و مستند شدهاند که همواره قاب